Kaç Tane Madeni Paramız Vardır? (Ve Neden Herkes Bu Kadar Dert Ediyor?)
İzmir’de bir kafe, arkadaş grubuyla buluşmuşuz. Normalde herkesin dilinde aynı üç konu vardır: Yemek, spor ve şu son zamanlarda duyduğumuz yeni şarkılar. Ama o gün farklıydı. O gün herkesin kafasında bir soru vardı: Kaç tane madeni paramız vardır? Yani, evet, gerçekten. Bu soruyu ben sordum ama bir anda herkesin ilgisini çekti ve kafe bir anda bir madeni para üzerine tartışmaya döndü. İşin ilginç yanı, ben soruyu tamamen şaka olarak sormuştum. Yani, kim madeni para sayarak hayatına devam ediyordu ki?
Ama tabii, “Bu kadar ciddiye almanın anlamı ne?” diye düşünmeden edemedim. Çünkü bir anda, bir yığın cevap geldi. “5 kuruş, 10 kuruş, 25 kuruş… Aa, ya 50 kuruş da vardı, değil mi?” O an kafamda, “Bir dakika, acaba madeni para saymak normalde çok mu zor? Yoksa ben mi fazla düşünüyorum?” gibi felsefi bir soru dönmeye başladı. Kaç tane madeni paramız var gerçekten?
Madeni Para Konusunda Bir Çılgınlık
Öncelikle şunu kabul edelim: Madeni para, kimsenin hayatında en önemli şey değil. Ama bir şekilde, bir gün cebinizde bulduğunuz 1 kuruşla şanslı hissediyorsunuz, diğer gün 50 kuruşu bulup “Vay, para birikiyor!” diyorsunuz. Ya da cebinizde “Yine mi 5 kuruş?” diye sinirleniyorsunuz. Evet, bu yazıda size biraz da madeni para takıntılarından bahsedeceğim. Zaten İzmirli olduğum için, en küçük şeyleri bile düşünmek için saatler harcarım. “Neden olmasın?” diyerek başlıyorum.
Madeni Para Çeşitleri
Bildiğimiz gibi, Türkiye’de dolaşan toplam madeni para sayısı, kendi başına bir gizem. Şimdi düşünün: Herkesin cebinde 5 kuruş, 10 kuruş, 25 kuruş, 50 kuruş ve 1 lira var. Hadi bu kadarını kabul ettik. Peki, gerçekten de kaç tane madeni paramız vardır? İşte burada işler karışıyor. Mesela 1 kuruş, 5 kuruş gibi küçük paralar ne kadar işlevsel? Bunları saymaya başlarsak, akşam oluncaya kadar saymaya devam edebilirim.
İçimden geçen monologları sizle paylaşmam gerekirse, şu an şunu düşünüyorum: “Bu kadar çeşit var, acaba başka madeni para olsaydı nasıl olurdu? Mesela 3 kuruş, 13 kuruş falan, böyle enteresan bir şeyler? İnanılmaz olurdu, değil mi?” Bu kafa karıştırıcı sorular aklımı bulandırırken, yanımdaki arkadaşımın 1 lira bulduğunu söylemesi, biraz olsun rahatlatıcıydı.
O an bir soru geldi aklıma: “Ya 5 kuruşu neden hiç harcamıyoruz? Yani, 1 kuruş bile harcıyorlar, ama 5 kuruş hep cebimizde? Cebimizde 5 kuruş var ama bir yere gitmiyor. Neden?” Bunu düşündüm ve arkadaşımın cevabını dinlemeye başladım.
Madeni Para Ne Zaman Gerçekten Önemli Olur?
Bir gün, gerçekten cebinizde hiç paranız yokken, o küçük 5 kuruş çok önemli olabiliyor. Geçenlerde, bir marketin önünden geçiyordum ve bir anda cebimdeki 5 kuruşları fark ettim. “Bunu harcayamazsam hayatımı kaybederim” gibi bir hissiyat sardı. Hadi ama, ben bir yetişkinim, 5 kuruşla hayatımı düzeltemem, demek istiyorum ama… Kendi içimde “Bu küçük para, bir şekilde büyük bir anlam taşıyor” diye bir an düşündüm. Böyle bir an yaşamamış olsaydım, hala 5 kuruşa gülüp geçerdim, ama hayır.
Şimdi anladım ki, gerçekten madeni para, hayatımızın simgesine dönüşebiliyor. Cebimdeki 5 kuruşu kaybetsem, sadece paramı değil, ne kadar takıntılı olduğumu da kaybetmiş gibi hissederdim. Bu, sadece bir para meselesi değil, bir bakış açısı meselesi. Yani, cebimdeki her kuruş aslında bana ait, değil mi? Bu kadar küçük, bu kadar değersiz görünse de, aslında çok şey anlatıyor.
Kaç Tane Madeni Paramız Var? Bir Sonuç Yok
Düşünüyorum da, bu kadar çeşit, bu kadar para varken aslında bir anlam bulmak ne kadar zor! Kaç tane madeni paramız vardır, sorusuna ne kadar doğru bir cevap verebiliriz ki? Belki de her şey zihnimizde şekilleniyor, ya da her şeyin bir değeri olduğu için, her kuruşun anlamı başka bir yerde gizli. Sonuçta, kaybettiğimizde fark ediyoruz; parayı kaybetmek değil, kaybettiğimizin değeri.
O günün sonunda, bir yudum kahve içip dışarıda yürürken fark ettim ki: Madeni paraların sayısını bilmek belki de bir amacı, bir anlamı olmamalıydı. Ne kadar çok 1 kuruş, 5 kuruş varsa, o kadar çok şanslıydık. Çünkü hayat bazen küçük şeylerden geçiyor.
O yüzden, madeni para sayma işini biraz daha bıraktım. Hem kim madeni paraları saymakla zaman harcar ki? Değil mi?