Görmek Ne Fiilidir? Bilimsel Bir Mercekten Günlük Hayata
Görmek Ne Fiilidir? Fizyolojik ve Psikolojik Boyutlarıyla İnceleyelim
Hepimiz görmek fiilini günlük yaşamda sürekli kullanıyoruz: “Görüyor musun?”, “Şunu görmelisin!”… Ama aslında bu basit gibi görünen eylemin ardında ne kadar karmaşık bir süreç olduğunu hiç düşündünüz mü? Görmek ne fiilidir diye soracak olursanız, cevabını sadece gözlerimizle değil, beynimizle de aldığımızı söylesem şaşırmazsınız herhalde. İşin içinde hem fiziksel hem de psikolojik bir boyut var. Eskişehir’deki üniversite kampüsünde, sabahları kahve içerken dışarıyı izlerken bu “görme” eyleminin ne kadar ilginç bir süreç olduğunu düşünüyorum. Hadi, bu fiili bilimsel açıdan ama anlaşılır bir şekilde inceleyelim.
Fiziksel Açıdan Görme: Gözün Rolü
Görmek fiilini fiziksel açıdan ele alacak olursak, işin temelinde göz var. Göz, ışığı algılayarak bunu elektriksel sinyallere dönüştürüp beyne gönderir. Basitçe söylemek gerekirse, ışık gözümüze gelir, gözdeki hücreler bu ışığı algılar ve sinyalleri beyne iletir. Ancak bu sinyaller bir anlam ifade etmez. Beynimiz, bu sinyalleri yorumlar, işleyip anlamlı bir görüntüye dönüştürür. Yani, göz aslında bir “kamera” gibi çalışırken, beyin ise bir “yorumcu” gibi görev yapıyor.
Hepimiz bazen karanlık bir odada yürürken, gözlerimiz hiçbir şeyi net bir şekilde görmeyebilir. Ancak, beynimiz o karanlıkta neler olabileceğini anlamaya çalışır. Göz, sadece ışığı almakla yükümlü bir organken, asıl görme eylemi beyinde gerçekleşir. Bu süreç, beynimizin “bunu tanıyorum” dediği nesneleri hızlıca tanıyıp bize sunmasını sağlar. Hadi basit bir örnek verelim: Hızla yürürken bir araba farlarının ışığını görüyorsunuz, ancak bunun araba olduğuna karar vermek beyninizin işi.
Görmenin Psikolojik Boyutu: Beynimiz ve Algı
Şimdi biraz daha derine inelim. Görme eylemi, fiziksel bir sürecin ötesinde bir algı meselesidir. Yani, gözlerimizin gördüğü her şey gerçekte beynimizin bize sunduğu bir yorumdan ibarettir. Görme dediğimiz şey aslında beynin “görme haritası”dır. Bu harita o kadar güçlüdür ki, bazen beynimiz görmediğimiz şeyleri bile “görebilir”. Mesela bir anda başımızı dönerken, aniden “bir şey gördüm” diyebiliriz. Oysa aslında, beynimiz o hareketle ilişkilendirdiği nesneyi bir tür tahminle “görmüş” olabilir.
Bir başka örnek vereyim: Eskişehir’de sıkça karşılaştığımız “yolda kaybolan kedi” fenomeni vardır. İnsanlar “Ah, kedi kaybolmuş” dediğinde, aslında ne gördüğümüz ve ne düşündüğümüz arasındaki farkı anlatmak istiyorum. Beynimiz o an gördüğü şeyi kedi olarak algılar çünkü geçmiş deneyimlerimizde sokakta gördüğümüz kediler çok benzerdi. Ama bu, gerçekten o an gördüğümüz şeyin kedi olduğu anlamına gelmez. Sadece beynimiz, gördüğü şeyin tanıdık olduğunu “hızlıca” karar verir.
Görmek ve Dil: Fiilin Anlamı
Şimdi de işin dilsel boyutuna bakalım. Türkçede “görmek” fiili o kadar farklı anlamlarda kullanılır ki, bu kelimenin zenginliğini fark etmemek elde değil. Birini “görmek”, bir nesneyi “görmek” ile aynı şey değildir. Mesela, “Görmek ne fiilidir?” sorusunun cevabı sadece gözle ilgili değil, aynı zamanda düşünsel bir süreçtir. Görmek, bir şeyin farkına varmak, farkında olmak anlamına da gelir.
Görmek fiilinin dilsel kullanımındaki zenginlik, aynı zamanda insanın çevresini ne kadar dikkatle gözlemlediğini de gösteriyor. “Göz var nizam var” derken, aslında gözlerin sadece fiziksel bir işlevi değil, bir bakış açısının da olduğuna vurgu yaparız. Yani, görmek fiilini, görmekten çok “anlamak”, “fark etmek” gibi anlamlarla ilişkilendirebiliriz.
Görme ve Duyular Arası Etkileşim
Duyuların birbiriyle etkileşime girmesi de, görmek fiilinin anlamını genişleten bir faktördür. Görme, sadece gözle ilgili bir süreç olmadığı gibi, aynı zamanda duyusal bütünlüğün bir parçasıdır. Örneğin, iş yerimdeki bir arkadaşımın bana gülümsediğini “görmek” yerine, aslında gülümsemenin sesini, atmosferini, hatta belki bir parça hissettiğim neşeyi de “görmüş” olurum. Çünkü, görmek sadece gözle değil, aynı zamanda diğer duyularla da bağlantılıdır.
Bir deneyim üzerinden gidersek, “görmek” deyince genelde görsel algı devreye girer ama bu tamamen mekanik bir süreç değildir. Müzik dinlerken bir duyguyu “görmek”, yemek yerken bir tabaktan aldığınız tadı “görmek” gibi daha çok anlam yüklü durumlar da söz konusudur. Beyin, bütün duyusal girdileri birleştirerek, bir tür bütünsel “görme” deneyimi yaratır.
Sonuç: Görmek Fiilinin Derinliği
Görmek fiilinin ne olduğunu anlamak, sadece gözlerimizi kullanmakla bitmiyor. Hem fiziksel hem de psikolojik bir süreç olduğunu fark ettiğimizde, aslında gördüğümüz şeylerin ne kadar manipüle edilebileceğini görmeye başlıyoruz. Beynimiz, bazen ne gördüğünü bize anlatmak için hızla tahminlerde bulunur. Yani, görmek fiili, çoğu zaman bizim çevremizle kurduğumuz ilişkiyi, dikkatimizi ve algı biçimimizi de yansıtır.
Eskişehir’de bir kafede çay içerken dışarıya bakıp, “görmek” ile ilgili tüm bu düşüncelerle dolup taşarken, aslında basit bir fiil gibi görünen “görmek”, o kadar çok yönlü bir süreç ki, günlük hayatımızda ne kadar önemli bir yer tuttuğunu fark etmek bile insanı şaşırtıyor. Hem gözümüzle hem beynimizle gördüğümüz şeyler, hayatımızdaki kararları, ilişkileri ve algıyı şekillendiriyor. Görmek ne fiilidir? Çok basit bir fiil gibi gözükse de, derinlikleri çok daha fazla.